جیوه بزرگ چالش محیط زیست کشور
خشکشوئی آنلاین: سالانه ۲۴ میلیون عدد لامپ سوخته حاوی «جیوه» وارد طبیعت می شود، لامپ های فلورسنت و یا کم مصرف فشرده CFL با عنایت به غلظت بالای «جیوه» به کار رفته در آنها یکی از پسماندهای خطرناک برقی به حساب می آید.
هم حالا ۹۸ درصد از شهرداری های کشور فاقد تجهیزات کنترل و کاهش جیوه در جریان مدیریت پسماندهای شهری هستند. پسماندها حاصل فرآیند اجتناب ناپذیری است که میزان آنها متناسب با افزایش جمعیت، افزایش خواهد یافت. یکی از خطرناک ترین پسماندها از گروههای ۵ گانه آنها، پسماندهای برقی و الکترونیکی است. این گونه پسماندها، مواد خطرناک مختلف و متنوعی همچون «جیوه» دارند و مدیریت مناسب و اصولی آنها همواره یکی از چالش های محیط زیستی است. ارزش بازیافتی پسماندهای برقی و یا الکترونیکی سبب شده است تا دفن آنها در محل های دفنی شهری یا صنعتی بعنوان آخرین گزینه در نظر گرفته شود و همواره تلاش بر خنثی سازی، بازیافت، بازیابی و یا استفاده مجدد از آنها در اولویت قرار گیرد. متاسفانه لامپ های حاوی «جیوه» به علت نداشتن ارزش اقتصادی، غالبا در فرآیند بازیافت مورد توجه قرار نمی گیرند و در محیط رها می شوند.
لامپ های فلورسنت و یا کم مصرف فشرده CFL با عنایت به غلظت بالای «جیوه» به کار رفته در آنها یکی از پسماندهای خطرناک برقی به حساب می آید و به علت اهمیت بالای مباحث بهداشتی و محیط زیستی مربوطه، اغلب در کشورهای مختلف دستورالعمل های گوناگونی برای ذخیره موقت، انتقال و دفع آنها بعد از سوختن اتخاذ شده است. بر مبنای قوانین و مقررات سازمان حفاظت محیط زیست، مدیریت اجرایی پسماندهای ویژه بر عهده «تولید کنندگان این گونه پسماندها» است.
با این وجود متاسفانه در شهرها و در مقیاس مصرف کنندگان کوچک مانند خانه ها و اصناف، ذخیره مناسب و دفع ویژه صورت نمی گیرد. اغلب این لامپ ها در سطل های زباله خانگی ریخته می شود و به علت نبود ایجاد تمهیدات لازم از سوی شهرداری ها، همراه با پسماندهای شهری به شکل غیر اصولی دفع می شوند.
از طرفی، سازمان ها، ادارات دولتی، دانشگاه ها، مراکز درمانی و صنایع بزرگ نظیر پالایشگاه ها، واحد های پتروشیمی، نیروگاه های برقی و صنایع فولاد، که حجم قابل توجهی از لامپ های فلورسنت و کم مصرف را استفاده می نمایند، باید اقدام های لازم را برای جمع آوری، ذخیره موقت و دفع ویژه پسماندهای مذکور را انجام دهند.
در خیلی از موارد سازمان ها و صنایع بزرگ در ایران طی سال ها فعالیت خود، این پسماندها را ذخیره می کنند و الان مقادیر قابل توجهی از لامپ های سوخته فلورسنت، منتظر انجام عملیات امحاء، کنترل و تثبیت «جیوه» در آنها است و خیلی از مراکز هم بدون توجه به مخاطرات جدی انتشار «جیوه» در محیط زیست هیچ گونه اقدامی در این حوزه را انجام نداده اند و با بی تفاوتی نسبت به این مورد انتشار «جیوه» در محیط زیست را تشدید می کنند.
محمد علیزاده، مدیر تحقیق و توسعه گروه فروردین پارک علمی و فناوری دانشگاه تربیت مدرس ضمن اشاره به اثرات مخرب «جیوه» بر انسان و محیط زیست می گوید: «جیوه» در هر ۲ حالت گازی و مایع به شدت سمی است و اگر این فلز سنگین و سمی از راه هوا یا مصرف مواد خوراکی وارد بدن انسان شود، به ضایعات مغزی و کبدی می انجامد.
وی می افزاید: «جیوه» به راحتی از راه بافته های پوستی، تنفسی و گوارشی جذب می شود و «جیوه»، سیستم عصبی مرکزی را مورد حمله قرار می دهد و اثرهای بسیار بدی روی دهان، لثه و دندان می گذارد. تماس با مقادیر زیاد «جیوه» در مدت طولانی سبب صدمه های مغزی و در نهایت منجر به مرگ خواهد شد و علاوه بر آن این عنصر با آنزیم های درونی بدن ترکیب و مانع عملکرد آنها می شود. تجمع «جیوه» در بدن به اختلالات شنوائی، لرزش عضلات، بروز بی حسی عمومی، برهم خوردن متابولیسم درونی و خارش انگشتان دست، پا و لب ها می انجامد و از همه مهمتر اینکه عملکرد سیستم عصبی را مختل می کند و به رشد بافت مغزی صدمه جدی می رساند. این ماده همینطور سبب می شود تا کودکان دیرتر از موعد مقرر، سخن گفتن و راه رفتن را آغاز کنند.
مدیر تحقیق وتوسعه گروه فروردین ضمن اشاره به نقش شرکتهای دانش بنیان ایرانی در طراحی و ساخت تجهیزات مهندسی متناسب در کنترل و امحای لامپ های سوخته و غیر استفاده، اظهار می دارد: با عنایت به احتیاج به خدمات تخصصی در کنترل انتشار «جیوه» در لامپ های سوخته و غیر قابل استفاده، الان شرکتهای دانش بنیان ایرانی با شناخت فناوری های امحای لامپ ها و طراحی و ساخت تجهیزات مهندسی متناسب با نیاز های داخلی توانسته اند آنها را با رعایت معیارهای محیط زیست و تأمین استانداردهای ملی جمع آوری، بازیافت و دفع اصولی «جیوه» تأمین کنند.
علیزاده به نقش مهم سازمان حفاظت محیط زیست در کنترل انتشار «جیوه» در طبیعت اشاره می کند و می گوید: بدیهی است با عنایت به وجود قوانین بازدارنده مانند قانون «مدیریت پسماندها»، آئین نامه اجرایی قانون مزبور و شیوه نامه های تخصصی در حوزه کنترل «جیوه» و همینطور امکانات و تجهیزات استاندارد تثبیت «جیوه» در کشور، فقط با افزایش نظارت بر این مورد از جانب سازمان حفاظت محیط زیست، در کنار آموزش و اطلاع رسانی مناسب به عامه مردم، میتوان به شرایط مطلوب دست یافت.
مدیر تحقیق و توسعه گروه فروردین پارک علمی وفناوری دانشگاه تربیت مدرس با بیان اینکه سالانه ۱۰۰ میلیون عدد لامپ های فلورسنت و کم مصرف در کشور مورد استفاده قرار می گیرد، می افزاید: لامپ های فلورسنت و کم مصرف حاوی مقادیر قابل توجهی «جیوه» است و ۱ عدد لامپ کم مصرف معمولی، حاوی متوسط ۵ تا ۱۰ میلیگرم «جیوه» است و می تواند بین ۱۸ هزار تا ۳۰ هزار لیتر آب را از قابلیت شرب خارج کند.
محمد علیزاده ضمن اشاره به اینکه درکشور ما بیشتر از ۲۴ میلیون خانوار زندگی می کنند اگر هر خانه به صورت متوسط سالانه ۱ عدد لامپ سوخته، دور بیندازد، سالانه ۲۴ میلیون عدد لامپ سوخته حاوی «جیوه» وارد طبیعت شده است، می گوید: در ۱۰سال گذشته حداقل ۷ تن «جیوه» از راه دفع غیر اصولی لامپ های فرسوده در کشور وارد محیط زیست شده است و در مورد خطرات «جیوه» حاصل از شکسته شدن لامپ های «جیوه ای»، تمامی متخصصان امر توافق دارند.
وی ادامه می دهد: ترکیبات «جیوه» در محیط به وسیله میکروارگانیسم های آب و خاک به «متیل مرکوری» بدل می شود «متیل مرکوری» به سادگی وارد زنجیره غذایی می شود و می تواند وارد بدن ماهی و سایر آبزیان و در راس زنجیره غذایی، وارد بدن انسان شود.
محمد علیزاده اظهار می دارد: در سال ۲۰۱۳ میلادی با حضور نمایندگانی از ۱۳۹ کشور جهان در شهر «کوماموتو ژاپن»، کنوانسیون ممنوعیت استفاده از «جیوه» تحت عنوان کنوانسیون «میناماتا» تصویب گردید و بدین سان استفاده از جیوه را تا سال ۲۰۲۰ در خیلی از محصولات و تجهیزات ممنوع کرد.
وی با تکیه بر اینکه کنترل و کاهش آلودگی های ناشی از لامپ ها مستلزم تجهیزات تخصصی و فناورانه است، می افزاید: طی سالهای اخیر، بعضی از شرکتهای تجاری تولید کننده لامپ، در یک موج فراگیر تبلیغاتی، در زمان فروش محصولات خود، مبادرت به خرید و جمع آوری لامپ های سوخته می کنند. با اینکه این اقدام یک فعالیت مطلوب زیست محیطی به حساب می آید، اما از آن جا که سرنوشت لامپ های جمع آوری شده نامشخص است، نگرانی مضاعفی را در جامعه محیط زیست کشور بوجود آورده است.
علیزاده خاطر نشان می کند: الان به علت اهمیت مدیریت مصرف «جیوه» در کشور، ساخت و تولید تجهیزات تخصصی لازم با ظرفیت مناسب برای کنترل و کاهش آلودگی های ناشی از «جیوه» مراحل اجرایی و عملیاتی خویش را طی کرده است.
وی با ابراز تاسف از اینکه حتی لامپ های «جیوه ای» مصرف شده در بخش ادارات دولتی هم در پسماندهای عادی رها می شوند و از تفکیک آنها خودداری می کنند، می گوید: مهم ترین اقدام در مقطع کنونی افزایش نظارت بر مدیریت پسماندهای حاوی جیوه در صنایع بزرگ و مراکز دفع و پردازش پسماند شهرداری ها است و نقش ادارات کل محیط زیست استان ها در مورد نظارت بر اجرای قانون و برخورد با عوامل آلاینده هم بسیار اهمیت دارد و در این شرایط لازم است در مورد مدیریت اصولی لامپ های حاوی «جیوه» و همینطور برخورد با عوامل آلاینده، تدابیر اجرایی و موثر اندیشیده شود. اجرای برنامه ملی مقابله با انتشار «جیوه» با مشارکت دستگاههای نظارتی و برخورد با عوامل آلاینده یکی از مهم ترین اولویت های محیط زیست کشور به حساب می آید. حرف آخر اینکه بی تفاوتی به پسماند، سلامتی فرزندان مان را به خطر می اندازد و این مورد باید جدی شود. *کارشناس رسانه سازمان حفاظت محیط زیست ۴۷۲۳۳
این مطلب را می پسندید؟
(0)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان در مورد این مطلب